DEHB ve Ebeveyn Eğitimi: Araştırmalar Bize Ne Söylüyor?

DEHB yaşayan çocukların aileleri için ebeveyn eğitimleri sık gündeme geliyor. Peki araştırmalar bu programların hangi alanlarda yarar sağlayabildiğini, hangi konularda ise hâlâ belirsizlik olduğunu gösteriyor?

Çocuğunuzun dikkatini toplamakta zorlandığı, evde kuralları sürdürmenin güçleştiği veya ödev saatlerinin yorucu geçtiği dönemler olabilir. Böyle zamanlarda ebeveynler, günlük yaşamı nasıl daha iyi yönetebileceklerini öğrenmek ister. Ebeveyn eğitimlerine ilişkin bilimsel bulguları, vaatleri abartmadan değerlendirmek bu yüzden önemlidir.

Araştırma ne söylüyor?

17 Haziran 2025 tarihinde yayımlanan sistematik derleme, 6–11 yaşında DEHB tanısı bulunan çocukların ailelerine yönelik ebeveyn eğitimi çalışmalarını inceledi. Toplam yedi çalışma değerlendirmeye alındı. Bazı çalışmalarda ebeveynlerin stresinde ve kendilerine duydukları güvende kısa süreli iyileşmeler görüldü. Ancak çocukların DEHB belirtilerindeki etkiler uzun süreli değildi ve kör değerlendiricilerin raporlarıyla desteklenmedi. Çocukların ruh sağlığı sonuçlarında veya bağlanma kalitesinde iyileşme olduğuna ilişkin kanıt da bulunmadı. Bu sonuçlar, ailelere destek vermenin anlamlı olabileceğini; fakat bir ebeveyn eğitiminin tek başına bütün sorunları çözdüğünün söylenemeyeceğini hatırlatıyor.

Bu bulguların sınırları neler?

Derlemedeki çalışmalar yöntem, uygulama ve ölçülen sonuçlar bakımından birbirinden oldukça farklıydı. İncelenen çalışmaların yüzde 70'inden fazlasında yanlılık riski bulundu. Bu yüzden bulguları bütün çocuklara veya bütün ebeveyn eğitim programlarına aynı şekilde genellemek doğru olmaz. Çalışma, uzun vadeli etkilerin ve ailelerin yaşam kalitesinin daha iyi araştırılması gerektiğine de işaret ediyor.

Evde uygulanabilecek küçük adımlar

1. Bir davranışı değiştirmeye çalışmadan önce hangi durumlarda ortaya çıktığını gözlemleyin. Örneğin zorlanma günün belirli bir saatinde mi artıyor?
2. Uzun talimatlar yerine kısa, açık ve çocuğun yaşına uygun bir adımı anlatmayı deneyin.
3. İşlerin yolunda gittiği küçük anları fark edip somut biçimde dile getirin: 'Hazırlanırken çantanı kendin topladın.'
4. Evdeki düzenlemeleri birkaç gün izleyin. İşe yaramayan bir yaklaşımı çocuğu suçlamadan yeniden değerlendirin.

Ne zaman destek almak gerekir?

Dikkat, davranış veya duygusal güçlükler ev, okul ve arkadaş ilişkilerini sürekli etkiliyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak uygun olabilir. Ebeveyn danışmanlığı, çocuğun bireysel ihtiyaçlarını anlamaya yönelik profesyonel değerlendirme ve gerektiğinde tıbbi destekle birlikte düşünülmelidir.

Bu yazı bilimsel kaynaklar temel alınarak otomasyon desteğiyle hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişiye özel sağlık önerisi yerine geçmez.